Sprawy małoletnich - uprowadzenie dzieci

Wstęp

 

Problematykę uprowadzania dzieci za granicą reguluje Konwencja dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzona w Hadze dnia 25 października 1980 r. (Pobierz tekst ustawy TUTAJ).

 

 

Stale wzrasta liczba rodzin i związków, w których ich członkowie posiadają różną narodowość. Przemieszczanie się tych osób pomiędzy państwami celem utrzymywania kontaktów z ojczyzną i zagranicą oraz chęć powrotu do ojczyzny po rozpadzie małżeństwa jest częstą przyczyną transgranicznych uprowadzeń dzieci przez rodziców.

 

Zabranie lub zatrzymanie za granicą dziecka bez zgody drugiego rodzica, niezależnie od kwalifikacji moralnej takiego czynu, jest działaniem nieskutecznym. Rodzic staje się sprawcą uprowadzenia – w niektórych krajach zaczyna być ścigany jako sprawca przestępstwa – a dziecko naraża na niepotrzebną, dodatkową traumę. Największymi przegranymi takich konfliktów są bowiem zawsze dzieci. Wszystkie ich przeżycia, związane z rozpadem rodziny – utrata naturalnego środowiska, poczucia bezpieczeństwa i stabilności emocjonalnej – w sytuacji uprowadzenia ulegają spotęgowaniu.

 

Konwencja Haska jest głównym instrumentem prawnym, całościowo regulującym kwestię porwań rodzicielskich w przypadku uprowadzenia lub zatrzymania dziecka w innym państwie.

 

Jej mechanizmy mają chronić przed szkodliwymi dla dziecka skutkami takich działań, a jej głównym celem jest nie rozstrzygnięcie, przy kim dziecko ma mieć miejsce pobytu, ale przywrócenie stanu poprzedniego (faktycznego i prawnego), który został naruszony bezprawnym uprowadzeniem lub zatrzymaniem dziecka.

 

 

Zakres zastosowania

 

Konwencja ma zastosowanie jedynie do uprowadzeń i zatrzymań międzynarodowych. Jeżeli dziecko zostało uprowadzone bądź zatrzymane w obrębie tego samego kraju, przedmiotowa Konwencja nie ma zastosowania. Konwencję Haską podpisało 90 państw (wg stanu na listopad 2013 r. aktualna lista państw będących sygnatariuszami Konwencji dostępna jest na stronie internetowej http://www.hcch.net/index_en.php?act=conventions.status&cid=24) i ma ona zastosowanie tylko wtedy, gdy doszło do uprowadzenia lub zatrzymania dziecka w jednym z umawiających się państw.

 

 

Ponadto Konwencja znajduje zastosowanie tylko w sytuacji, gdy bezpośrednio przed zatrzymaniem lub uprowadzeniem dziecko miało miejsce stałego pobytu w jednym z umawiających się państw. Oznacza to, że aby móc stosować Konwencję, niezbędne jest, aby oba państwa – zarówno to, w którym dziecko miało miejsce pobytu przed zatrzymaniem i uprowadzeniem jak i to, do którego zostało uprowadzone, bądź w którym zostało zatrzymane – były sygnatariuszami Konwencji. Przepisy Konwencji stosuje się również, gdy dziecko zostało na krótki okres bezprawnie uprowadzone do państwa trzeciego (niebędącego sygnatariuszem Konwencji) lub w nim zatrzymane, a następnie przewiezione do innego państwa będącego stroną Konwencji. Organami właściwymi, decydującymi o wniosku o wydanie dziecka, są organy tego państwa, w którym dziecko aktualnie przebywa.

 

 

Istotną przesłanką, który musi być spełniona, aby móc skutecznie sprowadzić dziecko to wykazanie iż uprowadzenie bądź zatrzymanie było bezprawne (jest to warunek obligatoryjny)

 

 

W myśl art. 3 konwencji uprowadzenie lub zatrzymanie dziecka będzie uznane za bezprawne, jeżeli:

 

  • nastąpiło naruszenie prawa do opieki przyznanego określonej osobie, instytucji lub innej organizacji, wykonywanego wspólnie lub indywidualnie, na mocy ustawodawstwa państwa, w którym dziecko miało miejsce stałego pobytu bezpośrednio przed uprowadzeniem lub zatrzymaniem, oraz
  • w chwili uprowadzenia lub zatrzymania prawa te były skutecznie wykonywane wspólnie lub indywidualnie albo byłyby tak wykonywane, gdyby nie nastąpiło uprowadzenie lub zatrzymanie. Prawem właściwym dla dokonania oceny bezprawności uprowadzenia lub zatrzymania jest prawo tego państwa, w którym dziecko miało miejsce stałego pobytu bezpośrednio przed uprowadzeniem lub zatrzymaniem. Regulacja taka ma miejsce dlatego, że celem Konwencji jest przyspieszenie postępowania o wydanie dziecka, a dodatkowa kontrola decyzji stwierdzającej bezprawność uprowadzenia bądź zatrzymania prowadziłaby do opóźnień. Zgodnie z art. 14 Konwencji Haskiej w celu stwierdzenia bezprawności uprowadzenia lub zatrzymania władza sądowa lub administracyjna państwa wezwanego (czyli tego, do którego uprowadzono bądź w którym zatrzymano dziecko) może brać bezpośrednio pod uwagę przepisy ustawodawstwa i orzeczenia sądowe lub administracyjne, formalnie uznane lub nieuznane w państwie miejsca stałego pobytu dziecka.

 

Wniosek o wydanie dziecka

Wniosek o wydanie dziecka można złożyć, gdy:

 

  • dziecko nie ukończyło 16 lat,
  • dziecko zostało uprowadzone lub zatrzymane w państwie stronie Konwencji,
  • dziecko miało miejsce stałego pobytu w państwie stronie Konwencji – w czasie, gdy doszło do jego uprowadzenia,
  • wskutek uprowadzenia lub zatrzymania doszło do naruszenia prawa do opieki, a wnioskodawca skutecznie wykonywał to prawo w chwili uprowadzenia lub zatrzymania.

Termin do złożenia wniosku - dziecko bezprawnie uprowadzone lub zatrzymane powinno zostać wydane niezwłocznie, jeżeli od dnia uprowadzenia lub zatrzymania do chwili wpłynięcia wniosku do władzy sądowej lub administracyjnej państwa, w którym znajduje się dziecko, upłynął okres krótszy niż rok.

 

 

Informacja dotycząca przygotowania wniosków na podstawie Konwencji.

 

 

We wniosku o zwrot dziecka należy podać:

 

  • dane osobowe wnioskodawcy, dziecka oraz osoby, co do której istnieje domniemanie, że uprowadziła lub zatrzymała dziecko,
  • datę urodzenia dziecka, jeżeli jest to możliwe do ustalenia,
  • podstawy, na które powołuje się wnioskodawca, żądając powrotu dziecka,
  • wszelkie dostępne informacje dotyczące miejsca przebywania dziecka oraz
  • tożsamości osoby, co do której istnieje domniemanie, że dziecko z nią przebywa.

Poniżej znajdą Państwo wniosek w dwóch wersjach językowych (nie ma przeciwwskazań, aby wniosek taki napisać samodzielnie). Konwencja przewiduje wymóg sporządzenia tłumaczenia wniosku na język państwa wezwanego.

 

 

Do kogo należy złożyć wniosek?

 

Wniosek można złożyć za pośrednictwem organu centralnego państwa stałego pobytu dziecka lub bezpośrednio do organu centralnego państwa wezwanego. W Polsce organem właściwym jest Ministerstwo Sprawiedliwości (więcej informacji i kontakt do osób odpowiedzialnych znajduje się poniżej).

 

Konwencja dopuszcza dwa tryby przesyłania wniosków. Osoba zainteresowana może zwrócić się do polskiego organu centralnego, tj. do Ministerstwa Sprawiedliwości lub bezpośrednio do odpowiedniego organu centralnego tego państwa, w którym dziecko przebywa (art. 8 ust.1, art. 21 ust. 1 Konwencji).

 

Wniosek o zwrot dziecka lub o realizację prawa do odwiedzin powinien być sporządzony według załączonego wzoru (poniżej). Wszystkie rubryki powinny być wypełnione w sposób wyczerpujący. Do wniosku należy załączyć wszystkie niezbędne dokumenty, w tym pełnomocnictwo dla organu centralnego państwa wezwanego.

Zarówno wniosek, jak i pełnomocnictwo powinny być podpisane przez wnioskodawcę. Całość dokumentów, wraz z wnioskiem, sporządza się w języku polskim, a następnie należy przetłumaczyć je na język urzędowy państwa, w którym przebywa dziecko (art. 24 Konwencji).

 

Koszty tłumaczenia wniosku i załączonych dokumentów obciążają wnioskodawcę.

 

W razie wątpliwości co do sposobu sporządzenia wniosku, dołączania koniecznych dokumentów, można zwrócić się o informację do właściwego miejscowo sądu okręgowego lub bezpośrednio do Ministerstwa Sprawiedliwości - Wydziału Prawa Międzynarodowego: tel. 0-22 23 90 420, 0-22 23 90 421, 0-22 23 90 456, 0-22 23 90 549 lub e-mailem: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript., Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript., Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript..

 

 

Wzory wniosków do przedłożenia u władz polskich i włoskich:

1. Wniosek o zwrot dziecka (j. polski, j. włoski);

2. Wniosek o wykonanie prawa do osobistych kontaktów (j. polski, j. włoski); 3. Pełnomocnictwo wnioskodawcy dla organu centralnego państwa wezwanego (j. polski, j. włoski).

 

 

Obowiązki organów centralnych i procedura po wpłynięciu wniosku

 

 

Konwencja Haska ustanawia obowiązki dla organów centralnych państw, co jest warunkiem skutecznej realizacji postanowień Konwencji. Powinny one ze sobą współdziałać i popierać współpracę między właściwymi władzami w ich odnośnych państwach w celu zapewnienia niezwłocznego powrotu dzieci. W szczególności zaś powinny podejmować wszelkie odpowiednie środki w celu ustalenia miejsca przebywania dziecka bezprawnie uprowadzonego lub zatrzymanego, zapobieżenia dalszemu zagrożeniu dla dziecka lub dalszym szkodom dla zainteresowanych i zapewnienia dobrowolnego wydania dziecka lub doprowadzenia do polubownego rozwiązania sporu i wszczęcia lub ułatwienia wszczęcia postępowania sądowego lub administracyjnego w celu uzyskania powrotu dziecka.

Po otrzymaniu wniosku organ centralny, do którego wniosek wpłynął przekazuje go do organu centralnego państwa, w którym przebywa dziecko.

 

Organ centralny państwa, w którym znajduje się dziecko, podejmuje lub powoduje podjęcie wszelkich stosownych środków w celu zapewnienia jego dobrowolnego wydania. Wniosek o wydanie dziecka, sporządzony na podstawie przepisów Konwencji Haskiej, podlega rozpoznaniu przez sąd państwa, do którego dziecko bezprawnie uprowadzono lub w którym je bezprawnie zatrzymano. Wszelkie działania powinny być podejmowane niezwłocznie. Jeżeli dana władza sądowa lub administracyjna nie podejmie decyzji w ciągu sześciu tygodni od daty wpłynięcia wniosku, wnioskodawca lub organ centralny państwa wezwanego, z własnej inicjatywy lub na wniosek organu centralnego państwa wzywającego, może żądać przedstawienia powodów zwłoki.

Jeżeli organ centralny państwa wezwanego otrzyma odpowiedź, organ ten przekazuje ją organowi centralnemu państwa wzywającego lub, w stosownych wypadkach, wnioskodawcy.

 

Konwencja Haska a Rozporządzenie Rady (WE) Nr 2201/2003 z 27 listopada 2003 r. o jurysdykcji oraz uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylające rozporządzenie (WE) Nr 1347/200.Rozporządzenie Rady WE Nr 2201/2003 ma charakter nadrzędny względem Konwencji Haskiej i uzupełnia jej przepisy, jednak ma zastosowanie tylko wtedy, gdy zarówno państwo pobytu dziecka bezpośrednio przed jego uprowadzeniem lub zatrzymaniem, jak i państwo, do którego dziecko zostało uprowadzone, jest państwem członkowskim UE.

 

W przypadku bezprawnego uprowadzenia dziecka lub zatrzymania sądami właściwymi do rozstrzygania o wniosku w sprawie wydania dziecka są sądy państwa, w którym dziecko posiadało pobyt zwykły bezpośrednio przed przemieszczeniem. Sądy państwa członkowskiego, do którego skierowany jest wniosek, są właściwe tylko w wyjątkowych przypadkach. Postępowanie na podstawie rozporządzenia różni się od postępowania na podstawie Konwencji Haskiej. Mianowicie, sąd musi nakazać powrót dziecka, nawet jeżeli miałoby to stanowić dla dziecka zagrożenie, jeżeli zostanie ustalone, że organy w Państwie Członkowskim pochodzenia zabezpieczą ochronę dziecka po jego powrocie. Po drugie, sąd zapewnia dziecku możliwość bycia wysłuchanym, chyba że uznaje się to za niewłaściwe ze względu na jego wiek lub stopień dojrzałości. Ponadto sąd nie może odmówić powrotu dziecka, jeżeli osoba wnioskująca o powrót nie została wysłuchana. Po trzecie, rozporządzenie przewiduje 6 tygodniowy termin na rozpatrzenie wniosku o powrót dziecka. Jeżeli w wyjątkowym przypadku sąd orzeka o odmowie powrotu dziecka na podstawie art. 13 Konwencji Haskiej, rozporządzenie przewiduje odrębną procedurę.

 

 

Włoski organ centralny – Ministerstwo Sprawiedliwości

 

We Włoszech organem centralnym jest Ministerstwo Sprawiedliwości (Departament ds. Sprawiedliwości wobec Nieletnich - il Dipartimento per la Giustizia Minorile)

 

Dane kontaktowe:

 

Ministero della Giustizia

Dipartimento per la Giustizia Minorile (dott.ssa Caterina Chinnici)

Ufficio II del Capo Dipartimento

Via Damiano Chiesa, 24 – 00136 Roma (zona Balduina)

 

 

tel. +39 06.68188325-326-328-419

fax +39 06.68807087 – 06.68188600

e-mail: autoritàTen adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.; Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript. Sędzia odpowiedzialny - Valeria Procaccini

 

 

Polecane dokumenty, teksty i wykazy oraz użyteczne linki:

  1. Biuletyn Rzecznika Praw Dziecka – numer specjalny poświęcony zagadnieniu uprowadzenia dziecka za granicę;
  2.  Tekst Konwencji Haskiej;
  3.  Zastrzeżenia i oświadczenia do Konwencji;
  4. Wykaz państw, z którymi Polska jest związana Konwencją;
  5.  http://bip.ms.gov.pl/pl/ministerstwo/wspolpraca-miedzynarodowa/konwencja-haska-dot-uprowadzenia-dziecka/
  6.  http://porwaniarodzicielskie.pl/sytuacja_prawna_za_granica
  7.   http://ec.europa.eu/civiljustice/parental_resp/parental_resp_gen_pl.htm

Podstawa prawna:

 

Konwencja dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzona w Hadze dnia 25 października 1980 r. (Dz.U. z 1995 r. nr 108 poz. 528);

 

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks Postępowania Cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.); Oddział 5.(604) Sprawy o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką (art. 5981 do 59814);

 

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) – art. 97;

 

Rozporządzenie Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylające rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 – art. 11;

 

Ustawa z dnia 6 stycznia 2000 r. O Rzeczniku Praw Dziecka (Dz. U. Nr 6, poz. 69 ze zm.) – art. 3 i 10.